Rodzaje i typy małżeńskich ustrojów majątkowych – co warto wiedzieć?

Małżeńskie ustroje majątkowe określają, jak małżonkowie zarządzają swoim majątkiem – wspólnym i osobistym. W polskim prawie wyróżniamy trzy główne rodzaje: wspólność ustawową, umowną oraz przymusową. Każdy z nich wpływa na sposób podziału majątku i odpowiedzialność finansową małżonków. Wybór właściwego ustroju pozwala zabezpieczyć interesy obu stron i uniknąć sporów majątkowych w przyszłości.

Czym jest małżeński ustrój majątkowy i na czym polega?

Małżeński ustrój majątkowy to zbiór zasad określających, jak małżonkowie zarządzają swoim majątkiem, jakie mają prawa do poszczególnych składników oraz jak odpowiadają za zobowiązania finansowe. W praktyce oznacza to ustalenie, co należy do majątku wspólnego, a co do majątku osobistego każdego z małżonków. Ustrój majątkowy wpływa więc bezpośrednio na sytuację finansową małżonków, ich odpowiedzialność za długi i sposób rozporządzania majątkiem po ślubie.

Co wchodzi w skład majątku osobistego i wspólnego małżonków?

Zasadniczo majątek małżonków możemy podzielić na:

• majątek osobisty – to majątek, którym może dysponować indywidualnie każdy z małżonków. Do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa czy przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb małżonka. Przedmioty majątkowe, które jeden z małżonków otrzymał w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny również stanowią majątek osobisty, chyba że spadkodawca lub darczyńca nie postanowili inaczej.
• majątek wspólny – to majątek, który powstał po zawarciu małżeństwa i obejmuje przedmioty nabyte przez jedno lub oboje małżonków w trakcie trwania wspólności, takie jak np. wynagrodzenie za pracę, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS, ruchomości i nieruchomości nabyte po ślubie. 

Jak już wskazano na początku niniejszego artykułu, co do zasady, wraz z zawarciem związku małżeńskiego powstaje ustrój ustawowej wspólności majątkowej. Niemniej jednak nie jest to jedyny ustrój majątkowy, jaki przewidział polski ustawodawca. W polskim porządku prawnym możemy  wyróżnić 3 rodzaje ustrojów małżeńskich:

• ustrój ustawowej wspólności majątkowej,
• ustrój umownej wspólności majątkowej,
• przymusowy ustrój majątkowy małżeński.

Czym jest ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej?

Ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej jest to tzw. modelowy ustrój, który powstaje automatycznie tj. z mocy prawa wraz z zawarciem związku małżeńskiego, o ile małżonkowie nie zawarli wcześniej umowy majątkowej małżeńskiej. Cechuje się tym, że oprócz majątku wspólnego każdy z małżonków posiada swój majątek osobisty. Każdy z małżonków ma co do zasady równe udziały we wspólnym majątku i wspólnie sprawują zarząd nad tym majątkiem. Ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej trwa od chwili zawarcia związku małżeńskiego aż do jego ustania np. poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, rozwiązanie małżeństwa, orzeczenia separacji bądź na skutek ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Ważne! Małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, wyjaśnień o wykonywaniu zarządu majątkiem oraz o zobowiązaniach obciążających ich wspólny majątek.

Co to jest umowny ustrój majątkowy małżeński?

Małżonkowie mogą zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego, w wyniku której zmodyfikują obowiązujący między nimi ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej. Dzięki zawarciu rzeczonej umowy małżonkowie mogą rozszerzyć, ograniczyć lub całkowicie znieść wspólność majątkową. Tym samym małżonkowie mają możliwość włączenia do majątku wspólnego składników, które w standardowym ustroju wspólności majątkowej należałyby do majątku osobistego, ale tym samym mogą również wyłączyć niektóre składniki majątku ze wspólności. Taką umowę małżonkowie mogą zawrzeć przed zawarciem związku małżeńskiego oraz w trakcie jego trwania. Co równie istotne –  umowny ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej może zostać w dowolnym momencie zmieniony bądź małżonkowie w ogóle mogą rozwiązać zawartą umowę.

Czym jest przymusowy ustrój majątkowy małżeński?

Przymusowy ustrój majątkowy małżeński cechuje się tym, że nie powstaje w wyniku dobrowolnych uzgodnień między małżonkami tylko z mocy prawa na skutek orzeczenia sądu.  Przymusowy ustrój majątkowy obowiązuje bezwzględnie w razie wystąpienia okoliczności, z którymi ustawa łączy jego powstanie. Celem przymusowego ustroju majątkowego jest prawna ochrona drugiego z małżonków bądź też wierzyciela małżonka.  Ten omawiany rodzaj ustroju małżeńskiego powstaje w następujących sytuacjach:

• z inicjatywy jednego z małżonków (ustanowienie z tzw. ważnych powodów),
• orzeczenie separacji przez Sąd,
• ogłoszenie upadłości jednego z małżonków,
• ubezwłasnowolnienie,
• wniosek wierzyciela.

Prawo do majątku – pomoc prawna Gdańsk

Każdy z ustrojów małżeńskich cechuje się określonymi normami. Już przed zawarciem związku małżeńskiego warto pogłębić swoją wiedzę w tym przedmiocie, a jeżeli w trakcie trwania związku małżeńskiego pojawią się problemy na płaszczyźnie majątkowej to i również w tym przypadku zasadne jest skonsultowanie swojej sprawy z kancelarią prawną Gdańsk specjalizującą się w prawie rodzinnym. Profesjonalne podejście do tematu pozwoli na kompleksowe i zgodne z prawem unormowanie praw majątkowych między małżonkami. Kancelaria Behrednt i Wspólnicy z siedzibą w Gdańsku specjalizuje się w prawie rodzinnym. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług już dziś.

FAQ – małżeńskie ustroje majątkowe

Autor: radca prawny Barbara Urwentowicz-Krogulec, Redakcja: Aleksandra Szlacheta