Podważenie intercyzy w sądzie – czy jest to możliwe?

Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem finansowym, dlatego wielu małżonków decyduje się na zawarcie intercyzy, aby uporządkować stosunki majątkowe i ograniczyć konsekwencje ewentualnych zobowiązań związanych z prowadzeniem firmy. Zdarza się jednak, że po rozwodzie lub w trakcie sporu o majątek jeden z małżonków zaczyna kwestionować wcześniej zawartą umowę. 

Czy podważenie intercyzy w sądzie jest możliwe, jeżeli jej postanowienia okazują się niekorzystne dla jednej ze stron? Jak w takiej sytuacji oceniana jest skuteczność umowy majątkowej i jakie znaczenie ma ona dla tego, jak przebiega podział majątku przedsiębiorcy?

Czym jest intercyza?

Intercyza to umowa majątkowa małżeńska, która pozwala małżonkom uregulować obowiązujący między nimi ustrój majątkowy. Zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego taka umowa wymaga formy aktu notarialnego i może zostać zawarta zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa. Małżonkowie mogą między innymi ustanowić rozdzielność majątkową, w ramach której co do zasady nie powstaje między nimi majątek wspólny obejmujący składniki nabywane w czasie trwania tego ustroju.

Kiedy mogę podważyć intercyzę?

Podważenie intercyzy w sądzie wymaga wskazania konkretnej podstawy prawnej i odpowiedniego uzasadnienia. Samo niezadowolenie z jej skutków nie stanowi wystarczającej podstawy do jej unieważnienia.

Jedną z podstaw kwestionowania umowy mogą być wady oświadczenia woli określone w art. 82–88 Kodeksu cywilnego. Dotyczy to między innymi sytuacji, w której małżonek w chwili podpisywania intercyzy znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji. Znaczenie może mieć również błąd, podstęp lub bezprawna groźba, jeżeli zostały spełnione przesłanki określone w przepisach. Nie wystarczy jednak samo twierdzenie, że decyzja była niekorzystna. Skuteczność umowy majątkowej zależy w takich przypadkach od konkretnych okoliczności oraz możliwości ich udowodnienia.

Odrębną kwestią jest nieważność umowy na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Może ona wystąpić między innymi wtedy, gdy czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, zmierza do obejścia ustawy albo pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Intercyza zawarta bez wymaganej formy aktu notarialnego nie spełnia ustawowego wymogu formalnego. Warto jednak pamiętać, że nie każda niekorzystna dla jednego z małżonków umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Podważenie intercyzy w sądzie wymaga wykazania konkretnych wad prawnych.

Jak intercyza wpływa na podział majątku przedsiębiorcy?

Co do zasady każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty do swojego majątku osobistego, a dochody i składniki majątkowe nabywane w trakcie obowiązywania rozdzielności nie stają się automatycznie majątkiem wspólnym. Nie oznacza to jednak, że intercyza zawsze i w każdych okolicznościach chroni przed odpowiedzialnością za zobowiązania drugiego małżonka. 

Znaczenie mają między innymi moment powstania zobowiązania, zgoda na jego zaciągnięcie oraz przepisy regulujące odpowiedzialność małżonków wobec wierzycieli. Z tego względu podział majątku przedsiębiorcy wymaga ustalenia, jaki ustrój majątkowy obowiązywał w poszczególnych okresach i do kogo należą konkretne składniki majątku.

Czy intercyza chroni przed długami?

Umowa majątkowa małżeńska nie może być traktowana jako sposób na automatyczne pozbawienie wierzyciela możliwości dochodzenia należności. Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą powoływać się wobec innych osób na umowę majątkową, jeżeli osoby te wiedziały o jej zawarciu i rodzaju. 

Ponadto w określonych okolicznościach wierzyciel może rozważyć skargę pauliańską na podstawie art. 527 i następnych Kodeksu cywilnego. Jest to możliwość wystąpienia do sądu, aby uznał daną czynność prawną za bezskuteczną wobec wierzyciela, jeśli została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli i spełnione są ustawowe warunki. Oznacza to, że skuteczność umowy majątkowej wobec osób trzecich wymaga odrębnej oceny i nie zawsze będzie taka sama jak jej skuteczność między samymi małżonkami.

Jak wygląda postępowanie sądowe w sprawie podważenia intercyzy?

Osoba kwestionująca intercyzę powinna w pierwszej kolejności ustalić, na jakiej podstawie prawnej zamierza to zrobić. Jeżeli powołuje się na błąd, podstęp lub groźbę, istotne znaczenie ma art. 88 Kodeksu cywilnego. Przewiduje on co do zasady roczny termin na złożenie pisemnego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli, liczony od wykrycia błędu, a w przypadku groźby — od chwili, gdy stan obawy ustał. W przypadku zarzutu nieważności bezwzględnej zastosowanie mają inne zasady, a możliwość żądania ustalenia nieważności zależy od jego rodzaju i istnienia interesu prawnego strony.

Jakie dowody w sądzie mogą przesądzić o wyniku sprawy?

Kluczową rolę odgrywają dowody potwierdzające okoliczności zawarcia umowy. W zależności od sprawy mogą to być dokumenty, korespondencja między małżonkami, zeznania świadków, dokumentacja medyczna lub inne materiały wskazujące na wystąpienie określonych wad oświadczenia woli. Sam fakt podpisania aktu notarialnego nie wyklucza możliwości kwestionowania umowy, ale również nie oznacza, że przedstawione zarzuty zostaną automatycznie uwzględnione.

Pomoc profesjonalnej kancelarii prawnej

Intercyza może zostać zakwestionowana, ale nie wystarczy samo niezadowolenie z jej skutków finansowych. Podważenie intercyzy w sądzie wymaga wykazania konkretnej podstawy prawnej, a skuteczność umowy majątkowej zależy od jej formy, treści i okoliczności zawarcia. Prawidłowa analiza pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do kwestionowania intercyzy i jakie konsekwencje może to wywołać dla rozliczeń majątkowych. 

Zapraszamy do Kancelarii Behrendt i Wspólnicy Adwokaci i Radcy Prawni z siedzibą w Gdańsku. Oferujemy pomoc prawną w sprawach dotyczących umów majątkowych małżeńskich oraz zagadnień związanych z podziałem majątku przedsiębiorcy.

Autor: Barbara Urwentowicz – Krogulec, prawnik Redakcja: Monika Kluza