Urządzenia przesyłowe posadowione na nieruchomości nie zawsze muszą pozostawać na niej bezwarunkowo. Właściciel działki może żądać ich usunięcia lub przesunięcia, jeżeli przedsiębiorca przesyłowy nie posiada ważnego tytułu prawnego do korzystania z gruntu. Kluczowe znaczenie ma ocena legalności posadowienia infrastruktury oraz ewentualnego zasiedzenia służebności przesyłu. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy prawnej i faktycznej.
Roszczenie właściciela wobec nieuprawnionego użytkowania działki
Właściciele nieruchomości, na których posadowiona jest infrastruktura przesyłowa, mogą skorzystać z tzw. roszczenia negatoryjnego (actio negatoria), uregulowanego w art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Roszczenie to umożliwia żądanie od podmiotu zarządzającego urządzeniami przesyłowymi ich usunięcia lub przesunięcia w przypadku naruszenia prawa własności. Jego głównym celem jest ochrona właściciela przed ingerencją w nieruchomość, która nie wynika z ograniczenia prawa własności poprzez fizyczne pozbawienie władztwa nad nią. Roszczenie negatoryjne przysługuje wyłącznie przeciwko osobie korzystającej z nieruchomości bez podstawy prawnej. Oznacza to, że jeżeli przedsiębiorca przesyłowy dysponuje stosownym tytułem prawnym np. decyzją administracyjną, orzeczeniem sądu lub umową – przepis ten nie znajdzie zastosowania, a właściciel nie będzie mógł skutecznie żądać usunięcia urządzeń przesyłowych.
Czym jest kontrola legalności i uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego?
Kluczowym elementem oceny możliwości żądania usunięcia urządzeń przesyłowych jest ustalenie, czy przedsiębiorca przesyłowy posiada właściwy tytuł do korzystania z nieruchomości. Jeśli infrastruktura została posadowiona bez zgody właściciela lub innej podstawy prawnej, właściciel może domagać się jej usunięcia. Istotne jest również sprawdzenie, czy przedsiębiorstwo może powołać się na zasiedzenie służebności przesyłu. Każda ingerencja w prawo własności wymaga indywidualnej analizy. Nie każda decyzja czy zgoda na budowę automatycznie pozbawia właściciela możliwości dochodzenia roszczeń.
Jak zażądać usunięcia urządzenia przesyłowego?
Jeżeli na działce znajduje się infrastruktura przesyłowa, np. słup energetyczny lub gazociąg, a właściciel urządzenia nie posiada prawnego tytułu do korzystania z gruntu, to właściciel działki ma prawo domagać się jej usunięcia. Gdy właściciel urządzenia nie podejmie działań dobrowolnie, można wystąpić na drogę sądową, wnosząc tzw. powództwo negatoryjne. Art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego daje właścicielowi nieruchomości ochronę własności w sytuacjach, gdy cudza ingerencja narusza jego prawa w inny sposób niż poprzez fizyczne odebranie władztwa nad działką. Utrzymywanie urządzenia przesyłowego na działce stanowi naruszenie prawa własności. W takim przypadku właściciel działki może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania dalszych naruszeń przez przedsiębiorcę przesyłowego.
Odszkodowania związane z posadowieniem urządzeń przesyłowych
Poza roszczeniami negatoryjnymi, właściciel nieruchomości może domagać się od przedsiębiorcy przesyłowego odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości lub za zmniejszenie jej wartości. Prawo to przysługuje również w sytuacjach, gdy urządzenia przesyłowe zostały postawione w złej wierze, niezależnie od roszczeń wynikających z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.
W przypadku, gdy wartość infrastruktury przesyłowej znacząco przewyższa wartość działki, właściciel może rozważyć żądanie nabycia nieruchomości lub jej części przez przedsiębiorcę przesyłowego za odpowiednim wynagrodzeniem, zgodnie z art. 231 § 2 Kodeksu cywilnego. Takie rozwiązanie pozwala na uregulowanie prawnego statusu działki i rekompensatę dla właściciela.
Wyrok TK a urządzenia przesyłowe – koniec zasiedzenia sprzed 2008 r.
Dnia 2 grudnia 2025 roku Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt P 10/16 uznał, że możliwość nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie przed 2008 roku jest niezgodna z Konstytucją i międzynarodowymi standardami ochrony własności. Wyrok wzmacnia ochronę prawa własności właścicieli nieruchomości i utrudnia przedsiębiorstwom przesyłowym powoływanie się na zasiedzenie w przypadku instalacji postawionych bez formalnego tytułu i odszkodowania. Orzeczenie stanowi również podstawę do żądania ustanowienia służebności przesyłu i wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu.
Urządzenia przesyłowe a roszczenia właściciela – podsumowanie
Ocena zasadności roszczeń negatoryjnych oraz roszczeń pokrewnych w zakresie urządzeń przesyłowych zależy od wielu czynników. Należą do nich m.in.: możliwość zmiany lokalizacji infrastruktury, wykazanie przez przedsiębiorcę przesyłowego odpowiedniego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, koszty związane z demontażem lub przebudową urządzeń w odniesieniu do wartości działki, a także względy społeczne, takie jak bezpieczeństwo dostaw dla odbiorców.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy okoliczności, dlatego warto skonsultować się z profesjonalną kancelarią prawną, która oferuje kompleksową pomoc w dochodzeniu swoich praw w zakresie usunięcia lub przesunięcia urządzeń przesyłowych.
Autor: radca prawny Barbara Urwentowicz – Krogulec, Redakcja: Aleksandra Szlacheta
FAQ – odszkodowanie za słupy energetyczne na działce
Czym są urządzenia przesyłowe?
Urządzenia przesyłowe to m.in. linie energetyczne, słupy, gazociągi, rurociągi czy instalacje telekomunikacyjne służące do przesyłu mediów. Mogą one znajdować się zarówno na gruntach publicznych, jak i prywatnych.
Czy właściciel działki może żądać usunięcia urządzeń przesyłowych?
Tak, właściciel może żądać usunięcia lub przesunięcia urządzeń przesyłowych, jeżeli przedsiębiorca nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości. Podstawą prawną jest roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.
Kiedy nie można żądać usunięcia urządzeń przesyłowych?
Żądanie usunięcia urządzeń przesyłowych nie będzie skuteczne, jeśli przedsiębiorca posiada ważny tytuł prawny, np. ustanowioną służebność przesyłu, decyzję administracyjną lub prawomocne orzeczenie sądu.
