Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dziś istotny wyrok w sprawie C – 261/25, w którym zostało poruszone zagadnienie rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia banku wobec konsumenta o zwrot kapitału kredytu.
Pytanie prejudycjalne zadane przez Sąd Okręgowy w Warszawie koncentrowało się na rozstrzygnięciu, czy bieg terminu przedawnienia roszczenia banku przeciwko konsumentowi o zwrot kapitału rozpoczyna się od daty, w której konsument zakwestionował względem banku związanie warunkami umowy.
Wyrok w sprawie C-261/25 Ścierbek – czego dotyczyła sprawa?
W omawianej sprawie C-261/25 Ścierbek punktem wyjścia była umowa kredytu zawarta w maju 2008 roku, która zawierała mechanizm indeksacji kursem CHF. W myśl treści kontraktu saldo kredytu w dniu wypłaty było przeliczane na walutę obcą według kursu kupna, a raty spłaty przeliczane na złote według kursu sprzedaży, ustalanych w tabeli kursów kupna/sprzedaży banku.
Spór przed TSUE w tym wypadku koncentrował się już nie na tym, czy umowa między kredytobiorcami, a bankiem zawiera w swojej treści klauzule niedozwolone i w następstwie jej wadliwości musi dojść do jej unieważnienia, albowiem w tym zakresie spór stron został rozstrzygnięty i umowa została uznana za nieważną.
Powołując się na nieważność umowy kredytu, bank zażądał od konsumentów zapłaty kwoty 460 000 zł wraz z odsetkami, co miało stanowić zwrot kapitału kredytu wypłaconego przy jego uruchomieniu.
Stanowisko konsumentów w sprawie C-261/25 Ścierbek
W ramach sporu w sprawie C-261/25 Ścierbek zawisłego przed Sądem Okręgowym konsumenci argumentowali, że żądanie banku nie może zostać uwzględnione, a to z tego powodu, że doszło do przedawnienia roszczenia przysługującego bankowi. W tym zakresie kredytobiorcy podnosili przede wszystkim, iż roszczenia przysługujące bankowi przedawniają się z upływem okres 3 lat. Zaś co do rozpoczęcia biegu owego przedawnienia kredytobiorcy wskazywali na dwie możliwe daty. Od momentu wypłaty kapitału kredytu – udostępnionym 21 maja 2008 roku, albo ewentualnie od momentu, kiedy to niektóre warunki umowy zawartej między stronami zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, co nastąpiło 16 kwietnia 2014 roku. W konsekwencji, konsumenci wywodzili, że roszczenie banku, zgłoszone pozwem z dnia 1 grudnia 2022 roku było już w chwili wniesienia pozwu przedawnione.
Argumentacja banku w sprawie C-261/25 Ścierbek
Z kolei pełnomocnicy banku w swoich rozważaniach jako punkt wyjścia w sprawie C-261/25 Ścierbek wskazywali kwestię nieważności umowy kredytu i wiążącej się z tym koniecznością zwrotu wzajemnie spełnionych świadczeń. W oparciu o to, bank wskazywał, że konsumenci winni zwrócić równowartość wypłaconego kapitału opiewającego na kwotę 460 000 zł jako świadczenia nienależnego. W dalszej kolejności bank podkreślał, że oprócz zwroty nominalnej kwoty kapitału konsumenci winni również dokonać zwrotu odsetek za opóźnienie, które zdaniem banku powinny być liczone od czasu doręczenia wezwania do zapłaty.
Instytucja finansowa wskazywała również, że przez wiele lat kredytobiorcy wykonywali umowę bez zastrzeżeń, regularnie spłacając raty. Zdaniem banku brak było zatem podstaw do przyjęcia, że roszczenie o zwrot kapitału mogło powstać wcześniej. Dodatkowo bank argumentował, że istotna zmiana linii orzeczniczej nastąpiła dopiero po przełomowym wyroku TSUE w sprawie C-260/18 (Dziubak). Dopiero od tego momentu sądy zaczęły powszechnie orzekać o nieważności umów frankowych. Bank podnosił także argument oparty o prawo do sądu wynikające z Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W jego ocenie przyjęcie zbyt wczesnego początku biegu przedawnienia prowadziłoby do sytuacji, w której roszczenie banku mogłoby się przedawnić jeszcze zanim bank uzyskałby możliwość dochodzenia swoich praw.
Jakie wątpliwości rozstrzygnął wyrok TSUE C-261/25?
Pytania skierowane do TSUE w sprawie C-261/25 Ścierbek dotyczyły w głównej mierze wątpliwości związanych z zweryfikowaniem dotychczasowej koncepcji rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia przysługującego konsumentowi oraz bankom. Sąd w tym zakresie dąży do zweryfikowania czy do czasu, kiedy konsument w żaden sposób nie dokona uzewnętrznienia swoich wątpliwości, co do skuteczności i ważności umowy po stronie banku nie rozpoczyna się bieg przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału, ewentualnie czy inne zdarzenia jak wypłata kapitału albo wpisanie postanowień danej umowy do rejestru klauzul abuzywnych mogą mieć znaczenie dla oceny tego zagadnienia.
Rozstrzygnięcie TSUE w sprawie C-261/25
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozstrzygnął, że:
- Stwierdzenie przez sąd nieuczciwego charakteru postanowień umowy ma prowadzić do przywrócenia sytuacji, w jakiej konsument znajdowałby się, gdyby postanowień tych w umowie nie było. Strony są zobowiązane do wzajemnego zwrotu świadczeń, przy czym bank ma prawo domagać się od konsumenta wyłącznie zwrotu kapitału wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
- Trybunał podkreślił, że termin przedawnienia nie może rozpocząć biegu z dniem wpisania podobnych postanowień do rejestru klauzul niedozwolonych. Sam taki wpis nie powoduje nieważności umowy.
- Zdaniem TSUE zgodne z dyrektywą 93/13 jest natomiast przyjęcie, że termin przedawnienia roszczenia banku rozpoczyna bieg w dniu, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował, wobec banku, wiążący charakter warunków umowy. Rozwiązanie to nie pozbawia banku możliwości dochodzenia zwrotu kapitału, a jednocześnie zapewnia pewność prawa i przewidywalność sytuacji prawnej stron.
Podsumowanie – wyrok TSUE w sprawie C-261/25 Ścierbek
Jeśli Twoja umowa kredytowa również powiązana jest z walutą obcą (CHF, EUR, USD), warto sprawdzić, jak najnowsze orzecznictwo TSUE może wpłynąć na Twoją sytuację – zwłaszcza w kontekście ewentualnych roszczeń banku o zwrot kapitału i ich przedawnienia. Możemy przeanalizować Twoją umowę i doradzić, jakie działania warto podjąć. Skontaktuj się z nami, aby omówić szczegóły Twojej sprawy.
Autor: radca prawny Mateusz Maciejewski, Redakcja: Magdalena Wieczorek
FAQ – sankcja kredytu darmowego
Od kiedy zaczyna biec termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu?
Zgodnie z wyrokiem TSUE w sprawie C-261/25, termin przedawnienia rozpoczyna bieg w dniu, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec banku wiążący charakter warunków umowy kredytu – nie zaś od momentu wypłaty kapitału.
Czy wpisanie klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych ma znaczenie dla przedawnienia?
Nie. Trybunał wyraźnie podkreślił, że sam wpis podobnych postanowień do rejestru klauzul niedozwolonych nie powoduje nieważności umowy i nie może stanowić momentu rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia banku.
Czego może domagać się bank od konsumenta w przypadku unieważnienia umowy kredytu?
Bank ma prawo żądać od konsumenta wyłącznie zwrotu wypłaconego kapitału wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie – celem jest przywrócenie sytuacji, w jakiej konsument znajdowałby się, gdyby niedozwolonych postanowień w umowie nie było.
