Czy Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zmienił podejście do spraw frankowych?

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej 16 kwietnia 2026 roku  nie zmienił swojego dotychczasowego podejścia i wciąż konsekwentnie chroni konsumentów. Sędziowie potwierdzili, że umowy kredytowe zawierające klauzule abuzywne powinny być unieważniane, a bankom nie należą się dodatkowe rekompensaty. Dla kredytobiorców oznacza to zielone światło i jeszcze większą szansę na wygranie sprawy frankowej w polskim sądzie.

Zasada proporcjonalności w TSUE a sprawy frankowe – czy nastąpił przełom?

Wydaje się, że w powołaniu tej zasady i oparciu o nią rozstrzygnięć niektórzy upatrują zmiany kierunku TSUE. W naszej ocenie jednak taki wniosek nie koreluje z samą treścią uzasadnienia. W pierwszej kolejności należy zastanowić się nad tym, czym w zasadzie jest zasada proporcjonalności i jak wpłynęła ona na omawiane rozstrzygnięcia. Jak wskazał Trybunał:

„[…]cel, polegający na przywróceniu sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta w braku nieuczciwego warunku, powinien być realizowany z poszanowaniem zasady proporcjonalności stanowiącej ogólną zasadę prawa Unii, która wymaga, aby uregulowanie krajowe wprowadzające w życie to prawo nie wykraczało poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu (wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Provident Polska, C-321/22, EU:C:2023:911, pkt 85). ”

W ten sposób TSUE wskazał, że prymatem dla sądu krajowego pozostaje realizacja celów wynikających z dyrektywy w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, przy czym poszanowana musi zostać zasada proporcjonalności. W związku z tym poczytywać należy, że sąd krajowy musi sięgnąć po tak daleko idące środki prawne jak tylko są potrzebne do realizacji celów dyrektywy, zaś zasada proporcjonalności ogranicza go w tym zakresie jedynie w taki sposób, aby skutki jakie będzie niosła przy tym ochrona prawna konsumenta nie wprowadzały sytuacji, w której konsument byłby w pozycji lepszej, aniżeli wynikałoby to z przywrócenia sytuacji pierwotnej.

Zwrot kapitału kredytu a unieważnienie umowy – o co naprawdę pytano TSUE?

Rozstrzygnięcie TSUE we wszystkich trzech sprawach wydaje się mieć także ścisły związek z konkluzją kwestii zasady proporcjonalności. Jak wskazał Trybunał:

zasada proporcjonalności zostałaby naruszona, gdyby restitutio in integrum zostało wykluczone w odniesieniu do przedsiębiorcy. Tak więc obowiązek zwrotu, wynikający ze stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, powinien być wzajemny, przy czym jednak bank nie może żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tejże umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę liczonych od dnia wezwania do zapłaty. Skutek restytucyjny związany ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, który uzasadnia żądanie banku wspomniane w pkt 27 niniejszego wyroku, pozwala na zapewnienie tego, żeby ochrona praw zagwarantowanych przez porządek prawny Unii nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta.

Rzeczywiście w tym względzie należałoby poprzeć zapatrywanie TSUE, bowiem prawdą jest, że sytuacja w której bank nie otrzymałby zwrotu kapitału, a wcześniej konsument otrzymałby zwrot świadczeń budziłaby wątpliwości na gruncie również powołanej zasady równości prawa. Dodatkowo trzeba podkreślić, że skierowane pytania do TSUE nie miały na celu stwierdzenie, że w sytuacji stwierdzenia nieważności umowy frankowej bankowi nie przysługuje zwrot kapitału kredytu, a jedynie wątpliwości budziła kwestia przedawnienia takiego roszczenia.

Czy roszczenie banku o zwrot kapitału nie może ulec przedawnieniu?

W naszej ocenie roszczenie banku może ulec przedawnieniu. Choć podmioty reprezentujące banki wskazują, że przedawnienie roszczenia właśnie naruszyłoby zasady proporcjonalności, to jednak podkreślenia wymaga, że przepisy prawa krajowego, które poddano badaniu na gruncie zgodności z prawem unijnym już w swojej treści odwołują się do zasady słuszności i wyjątkowej sytuacji.

Jednocześnie sam Trybunał stwierdził, że stosowanie przez właściwy sąd krajowy owej zasady słuszności w dziedzinie nieuczciwych warunków umownych powinno być wykonywane z poszanowaniem zasady skuteczności, tak aby korzystanie z praw przyznanych konsumentowi przez Dyrektywę 93/13 nie stało się nadmiernie utrudnione lub praktycznie niemożliwe. W tym względzie trzeba dodać, że TSUE po raz kolejny zwrócił uwagę, że należy minimalizować koszty jakie spadłyby na konsumenta dochodzącego swoich praw w przypadku jego porażki.

Jednocześnie każdorazowo Sąd zgodnie z orzeczeniem TSUE ma badać jakie przesłanki wpłynęły na upływ terminu przedawnienia i jaka jest skala samego przedawnienia. Nie można zatem twierdzić, że TSUE jednoznacznie przekreślił możliwość przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału, a jedynie uznał, że kwestionowany zapis o zasądzeniu roszczenia w oparciu o klauzulę słuszności nie stoi w sprzeczności z prawem unijnym.

Podsumowanie: TSUE po stronie frankowiczów. Co to oznacza dla Ciebie?

Najnowsze wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 kwietnia 2026 jednoznacznie potwierdzają, że w sprawach frankowych nie doszło do żadnego przełomu na korzyść sektora bankowego. Powoływana przez banki zasada proporcjonalności oraz kwestia przeciwdziałania bezpodstawnemu wzbogaceniu konsumentów nie zmieniają najważniejszego faktu: TSUE wciąż stoi na straży praw kredytobiorców, a umowy zawierające klauzule abuzywne powinny być eliminowane z obrotu prawnego. Choć banki mają prawo do zwrotu samego kapitału, to ich roszczenia w dalszym ciągu mogą ulec przedawnieniu, a sądy krajowe muszą orzekać tak, aby ochrona frankowiczów była realna i skuteczna. Dla Ciebie to jasny sygnał – prawo stoi po Twojej stronie, a szanse na uwolnienie się od wadliwego kredytu są wyższe niż kiedykolwiek.

Zastanawiasz się, jakie skutki dla Twojego kredytu niesie aktualne orzecznictwo TSUE? Nie czekaj i dowiedz się, ile możesz zyskać na unieważnieniu umowy. Skorzystaj z formularza i zamów bezpłatną, niezobowiązującą analizę Twojej umowy frankowej już dziś!

FAQ – pytania frankowiczów z Gdańska i Pomorza