Podział majątku wspólnego po rozwodzie może wiązać się z koniecznością rozliczenia przedsiębiorstwa prowadzonego przez jednego z małżonków. Szczególne wątpliwości pojawiają się w sytuacji, gdy firma stanowi istotny składnik majątku, a jej wartość przewyższa możliwości finansowe małżonka, który chce ją zachować. Sprzedaż firmy przy podziale majątku wspólnego wymaga uwzględnienia zarówno przepisów prawa, jak i konkretnych okoliczności danej sprawy. O tym w niniejszym artykule.
Najważniejsze informacje:
- Sąd może zdecydować o sprzedaży firmy dopiero wtedy, gdy nie da się podzielić majątku w inny sposób. To rozwiązanie ostateczne, a najczęściej firmę przyznaje się małżonkowi, który ją prowadzi, z obowiązkiem spłaty drugiej strony.
- Były małżonek nie staje się automatycznie współwłaścicielem jednoosobowej działalności gospodarczej, ale może domagać się spłaty odpowiadającej jego udziałowi w majątku wspólnym. W spółkach znaczenie mają zasady nabywania udziałów i umowa spółki.
- Sama niezgoda byłych małżonków co do sposobu podziału nie oznacza konieczności sprzedaży. Sąd powinien najpierw zbadać, czy możliwe jest łagodniejsze rozwiązanie.
- Wartość firmy ustala zazwyczaj biegły. Stan majątku ustala się na dzień ustania wspólności majątkowej, a jego wartość według cen z chwili podziału.
- Spłatę można rozłożyć na raty, co do zasady na okres do 10 lat. Pozwala to w wielu przypadkach zachować płynność finansową i uniknąć sprzedaży firmy.
Jak wygląda podział przedsiębiorstwa prowadzonego przez jednego z małżonków?
Składniki firmy nabyte w trakcie wspólności ustawowej co do zasady wchodzą w skład majątku wspólnego, a sposób rozliczenia zależy od formy prawnej przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte w trakcie trwania wspólności ustawowej co do zasady wchodzą w skład majątku wspólnego. Dotyczy to również składników wykorzystywanych w działalności gospodarczej, jeżeli zostały nabyte ze wspólnych środków. Podczas podziału majątku należy zatem uwzględnić między innymi nieruchomości, wyposażenie, maszyny, samochody czy środki pieniężne związane z prowadzonym biznesem.
Sposób rozliczenia zależy jednak od formy prawnej przedsiębiorstwa. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej były małżonek nie staje się automatycznie współwłaścicielem firmy ani nie uzyskuje prawa do jej prowadzenia. Może natomiast domagać się odpowiedniej spłaty odpowiadającej jego udziałowi w majątku wspólnym.
Inaczej wygląda sytuacja w spółkach, gdzie znaczenie mają między innymi zasady nabywania udziałów oraz postanowienia umowy spółki. Sprzedaż firmy przy podziale majątku wspólnego nie jest zatem jedynym sposobem rozliczenia przedsiębiorstwa.
Kiedy sąd może zdecydować o sprzedaży firmy?
Sąd może zdecydować o sprzedaży firmy dopiero wtedy, gdy nie da się podzielić majątku w inny sposób. Najczęściej sąd przyznaje przedsiębiorstwo małżonkowi, który faktycznie prowadzi działalność, a jednocześnie zobowiązuje go do spłaty drugiej strony. Takie rozwiązanie pozwala zachować ciągłość biznesu i uniknąć jego likwidacji.
Nie zawsze jest to jednak możliwe. Jeżeli żaden z małżonków nie chce przejąć przedsiębiorstwa, osoba prowadząca działalność nie ma możliwości dokonania spłaty, a podział składników firmy na części byłby nieuzasadniony lub prowadziłby do utraty ich wartości gospodarczej, sąd może rozważyć sprzedaż. Podstawę prawną stanowi art. 212 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym rzecz, której nie można podzielić, może zostać sprzedana, a uzyskana kwota podlega odpowiedniemu rozliczeniu.
Warto jednak podkreślić, że sama niezgoda byłych małżonków co do sposobu podziału nie oznacza automatycznie konieczności sprzedaży całego przedsiębiorstwa. Sąd powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy możliwe jest zastosowanie mniej dotkliwego rozwiązania.
Jak ustalana jest wartość przedsiębiorstwa i czy spłatę można rozłożyć na raty?
Wartość przedsiębiorstwa ustala zazwyczaj biegły powołany przez sąd, a spłatę można rozłożyć na raty, co do zasady na okres do 10 lat. Ustalenie wartości firmy ma kluczowe znaczenie dla określenia wysokości spłaty należnej byłemu małżonkowi. W postępowaniu sądowym często konieczne jest powołanie biegłego, który oceni wartość przedsiębiorstwa, uwzględniając jego majątek, zobowiązania oraz możliwości generowania dochodów.
Co istotne, stan majątku ustala się zasadniczo na dzień ustania wspólności majątkowej, natomiast jego wartość określa się według cen z chwili dokonywania podziału.
Osoba, która nie dysponuje środkami na jednorazową spłatę, może wnioskować o rozłożenie należności na raty. Zgodnie z art. 212 § 3 Kodeksu cywilnego okres spłaty nie może co do zasady przekraczać 10 lat. Takie rozwiązanie może pozwolić na zachowanie płynności finansowej i dalsze prowadzenie działalności bez konieczności sprzedaży firmy. Właściwa wycena ma istotne znaczenie dla tego, jak przebiegnie sprzedaż firmy przy podziale majątku wspólnego lub jej przyznanie jednemu z małżonków.
Jak zabezpieczyć przedsiębiorstwo podczas podziału majątku wspólnego?
Przedsiębiorstwo można zabezpieczyć przez wybór rozliczenia, które pozwala zachować ciągłość działalności, np. przyznanie firmy jednemu z małżonków albo rozłożenie spłaty na raty. Nie w każdym przypadku konieczna jest sprzedaż firmy, ponieważ odpowiednie rozliczenie udziałów, przyznanie przedsiębiorstwa jednemu z małżonków czy rozłożenie spłaty na raty mogą pozwolić na zachowanie ciągłości działalności.
Podział majątku obejmującego przedsiębiorstwo wymaga indywidualnej analizy sytuacji prawnej i finansowej byłych małżonków. Kluczowe znaczenie ma właściwa wycena oraz dobór rozwiązania, które zabezpieczy interesy obu stron.
Kancelaria Behrendt i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych z siedzibą w Gdańsku świadczy pomoc prawną w sprawach dotyczących sprzedaży firmy przy podziale majątku wspólnego i rozliczenia przedsiębiorstwa po rozwodzie.
Autor: r.pr. Barbara Urwentowicz – Krogulec, prawnik Redakcja: Klaudia Ożga
FAQ – sprzedaż firmy przy podziale majątku
Czy sąd może nakazać sprzedaż firmy po rozwodzie
Tak, w określonych sytuacjach sąd może zarządzić sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego składników, jeżeli nie ma możliwości dokonania podziału w inny sposób. Jest to jednak rozwiązanie ostateczne, a w pierwszej kolejności sąd rozważa przyznanie firmy jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego.
Czy były małżonek może przejąć część jednoosobowej działalności gospodarczej?
Nie, były małżonek nie staje się automatycznie współwłaścicielem jednoosobowej działalności gospodarczej. Może jednak domagać się rozliczenia wartości składników majątkowych należących do majątku wspólnego.
Jak ustalana jest wartość firmy przy podziale majątku?
Wartość przedsiębiorstwa może zostać ustalona przez biegłego sądowego, który uwzględnia między innymi aktywa, zobowiązania oraz możliwości generowania dochodów. Stan majątku ustala się na dzień ustania wspólności majątkowej, natomiast jego wartość określa według cen z chwili dokonywania podziału.
Czy spłatę byłego małżonka można rozłożyć na raty?
Tak. Na podstawie art. 212 § 3 Kodeksu cywilnego sąd może rozłożyć spłatę na raty, przy czym łączny termin ich uiszczenia nie może przekraczać 10 lat. Pozwala to w określonych przypadkach uniknąć konieczności sprzedaży przedsiębiorstwa.
Czy sprzedaż firmy przy podziale majątku wspólnego jest zawsze konieczna, gdy przedsiębiorca nie ma pieniędzy na spłatę?
Nie. Sąd może uwzględnić wniosek o rozłożenie spłaty na raty lub zastosować inne rozwiązanie pozwalające zachować przedsiębiorstwo. Sprzedaż firmy przy podziale majątku wspólnego jest rozważana przede wszystkim wtedy, gdy inne sposoby podziału nie są możliwe lub uzasadnione.
