Podział majątku – czy były małżonek może przejąć firmę lub utrudniać jej prowadzenie?

Co do zasady były małżonek nie może bezpośrednio przejąć firmy, nawet jeśli działalność była prowadzona w trakcie małżeństwa. Może jednak dochodzić rozliczenia jej wartości, udziału w zyskach lub nakładów, co w praktyce bywa istotnym obciążeniem dla przedsiębiorcy. W określonych sytuacjach były małżonek może także podejmować działania, które pośrednio utrudniają prowadzenie firmy, zwłaszcza gdy przedsiębiorstwo wchodziło w skład majątku wspólnego. W polskim porządku prawnym kwestie podziału majątku w kontekście prowadzonej działalności gospodarczej regulowane są przede wszystkim przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu cywilnego. W niniejszym artykule omówimy prawne aspektom ochrony przedsiębiorstwa w kontekście rozwodu i podziału majątku.

Podział majątku po rozwodzie a przedsiębiorstwo

Kluczowym zagadnieniem jest podział majątku wspólnego po zakończeniu związku małżeńskiego. Przedsiębiorstwo wchodzące w skład majątku wspólnego może podlegać rozliczeniu – były małżonek może domagać się zwrotu nakładów, udziału w zyskach lub rekompensaty wartości firmy. Tytułem przykładu – w spółkach prawa handlowego, jeśli były małżonek był wspólnikiem, jego prawa do udziałów i zysków mogą zostać rozliczone. Znaczenie ma również rozróżnienie majątku wspólnego i osobistego oraz forma prowadzonej działalności. Firma powstała przed zawarciem związku małżeńskiego ogranicza wpływ byłego małżonka, nie może on żądać udziału ani decydować o jej funkcjonowaniu.

Jaki jest zakres ingerencji byłego małżonka w działalność gospodarczą?

Były małżonek może wpływać na przedsiębiorstwo przede wszystkim wtedy, gdy firma wchodziła w skład majątku wspólnego lub było prowadzone wspólnie. W trakcie rozwodu nie ma co prawda prawa do bezpośredniego żądania udziału w firmie, jednak może domagać się rozliczenia jej wartości oraz wypracowanych zysków w czasie trwania małżeństwa.

Dodatkowo, jeśli firma stała się częścią majątku wspólnego, zgoda byłego małżonka może być wymagana przy niektórych czynnościach, takich jak sprzedaż przedsiębiorstwa. W sytuacji, gdy małżonkowie byli wspólnikami w spółce lub współprowadzącymi działalność, podział przedsiębiorstwa staje się przedmiotem rozliczeń majątkowych.

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej sytuacja zależy od momentu jej założenia. Jeśli firma powstała przed zawarciem małżeństwa, należy do majątku osobistego, ale dochody i nakłady wniesione w czasie trwania małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego i mogą podlegać rozliczeniu przy ewentualnym rozwodzie. Natomiast jeśli firma była zakładana lub finansowana ze wspólnych środków małżonków, jej wartość, zyski, a czasem nawet wniesione nakłady mogą stać się przedmiotem roszczeń byłego małżonka. Z drugiej strony, przedsiębiorstwo stanowiące majątek osobisty jednego z małżonków, założone przed ślubem i niefinansowane ze środków wspólnych, pozostaje poza wpływem byłego małżonka, który nie ma prawa do ingerencji w jego prowadzenie.

Jak były małżonek może utrudniać prowadzenie firmy?

Choć były małżonek nie może przejąć przedsiębiorstwa wprost, jego działania mogą pośrednio wpływać na funkcjonowanie firmy i utrudniać jej prowadzenie. Najważniejsze mechanizmy działań byłego małżonka mogą obejmować:

• zabezpieczenie roszczeń – w trakcie postępowania rozwodowego lub podziału majątku sąd może nałożyć ograniczenia na udziały w spółce lub inne składniki majątku wchodzące w skład przedsiębiorstwa. W praktyce może to utrudniać np. sprzedaż przedsiębiorstwa,
• blokowanie decyzji w spółkach – jeśli były małżonek posiada udziały, jego prawo głosu może służyć blokowaniu kluczowych decyzji w firmie. Choć nie prowadzi to do przejęcia firmy, ogranicza swobodę prowadzenia działalności i może wpływać na stabilność przedsiębiorstwa w okresie rozwodu i podziału majątku,
• wgląd w dokumentację firmy – zarówno biegli powołani przez sąd, jak i były małżonek mają prawo dostępu do ksiąg rachunkowych i historii transakcji w celu rzetelnego oszacowania wartości przedsiębiorstwa oraz wyliczenia udziału w majątku wspólnym.

Ochrona przedsiębiorcy przed roszczeniami byłego małżonka

Przedsiębiorca może chronić swój majątek przed roszczeniami byłego małżonka w następujący sposób:

• rozdzielność majątkowa (intercyza) – pozwala wyłączyć przedsiębiorstwo z majątku wspólnego. Można ją zawrzeć przed ślubem lub w trakcie małżeństwa u notariusza. W przypadku konfliktu możliwe jest ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną lub połączenie intercyzy z umownym podziałem majątku, przypisując firmę jednemu z małżonków,
• zabezpieczenie umowy spółki (art. 183¹ k.s.h) – w spółkach z o.o. można ograniczyć możliwość wejścia współmałżonka do spółki i przewidzieć, że udziały przypadają wyłącznie wspólnikowi, a były małżonek otrzymuje jedynie spłatę pieniężną,
• darowizny i spadki – środki z darowizny lub spadku pozostają majątkiem osobistym, nawet przy wspólności ustawowej,
• fundacja rodzinna – przeniesienie udziałów do fundacji rodzinnej chroni firmę przed roszczeniami w wyniku rozwodu, ograniczając wpływ byłego małżonka do roli beneficjenta, bez prawa do zarządzania.

Były małżonek a firma – jak zabezpieczyć biznes po rozwodzie?

Były małżonek nie może bezpośrednio przejąć firmy, ale jego działania w trakcie rozwodu i podziału majątku mogą wpływać na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Kluczowe znaczenie mają rodzaj firmy, status majątku oraz zastosowanie odpowiednich środków ochrony, takich jak intercyza, zapisy w umowie spółki, darowizny czy fundacje rodzinne. Aby zabezpieczyć swoją firmę i uniknąć sporów majątkowych, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej. Zapraszamy do kontaktu z Behrendt i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych z siedzibą w Gdańsku. Posiadamy doświadczenie w ochronie przedsiębiorstwa przed roszczeniami byłego małżonka. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.

FAQ – były małżonek a firma