Sankcja kredytu darmowego a odsetki od prowizji: Przełomowy wyrok SN II CSKP 89/26 po orzeczeniu TSUE

Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) należy uznać za jedno z najważniejszych orzeczeń dotyczących sankcji kredytu darmowego (SKD), jakie zapadły po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24. Sąd Najwyższy nie tylko zaakceptował wykładnię przedstawioną przez TSUE, lecz także przeniósł ją na grunt polskiej ustawy o kredycie konsumenckim, wskazując, jakie konsekwencje wynikają z niej dla praktyki bankowej oraz rozpoznawania sporów o zastosowanie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Odsetki od prowizji – od czego się zaczęło?

Spór dotyczył kredytu konsolidacyjnego zawartego w 2017 r. W umowie bank wskazał całkowitą kwotę kredytu w wysokości 158 747 zł, natomiast odsetki naliczane były od kwoty 185 669,01 zł, obejmującej również skredytowaną prowizję w wysokości 26 922,01 zł. Po złożeniu przez konsumentkę oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz dokonaniu cesji wierzytelności na wyspecjalizowaną spółkę wystąpiono przeciwko bankowi z roszczeniem o zwrot nienależnie pobranych kosztów kredytu.

Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, natomiast Sąd Okręgowy zmienił wyrok i uznał, że bank prawidłowo naliczał odsetki również od skredytowanej prowizji. Skarga kasacyjna doprowadziła jednak do uchylenia tego orzeczenia przez Sąd Najwyższy.

Sankcja kredytu darmowego jako instrument ochrony konsumenta

Już na początku uzasadnienia Sąd Najwyższy przypomniał podstawową funkcję sankcji kredytu darmowego. Podkreślono, że jest ona szczególnym środkiem ochrony konsumenta, którego celem jest zarówno przywrócenie równowagi kontraktowej, jak i wywołanie efektu prewencyjnego wobec kredytodawców. SN wyraźnie wskazał, że dla skutecznego zastosowania sankcji wystarczające jest wykazanie jednego naruszenia obowiązków określonych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie jest konieczne kumulatywne wystąpienie wielu uchybień ani wykazywanie szkody po stronie konsumenta.

To stanowisko ma doniosłe znaczenie procesowe, ponieważ potwierdza, że sądy powinny badać każde naruszenie obowiązków informacyjnych samodzielnie, bez tworzenia dodatkowych przesłanek niewynikających z ustawy.

Kapitał a całkowity koszt kredytu – kluczowe rozróżnienie SN

Najważniejszym elementem wyroku jest szczegółowa analiza pojęć „całkowitej kwoty kredytu” oraz „całkowitego kosztu kredytu”. Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim oraz dyrektywą 2008/48 są to pojęcia całkowicie odrębne.

Całkowita kwota kredytu oznacza wyłącznie środki rzeczywiście oddane do dyspozycji konsumenta. Natomiast całkowity koszt kredytu obejmuje prowizje, odsetki, opłaty, składki ubezpieczeniowe oraz wszystkie inne koszty ponoszone przez kredytobiorcę w związku z umową. Koszty te nigdy nie mogą zostać włączone do całkowitej kwoty kredytu.

SN odwołał się przy tym do wcześniejszego orzecznictwa TSUE, zwłaszcza spraw Radlinger (C-377/14) oraz Soho Group (C-686/19), wskazując, że błędne zaliczenie kosztów do kapitału leads do nieprawidłowego wyliczenia RRSO, a tym samym do naruszenia obowiązków informacyjnych wobec konsumenta.

Znaczenie wyroku TSUE C-744/24

Największe znaczenie analizowanego wyroku polega jednak na pełnym uwzględnieniu rozstrzygnięcia TSUE w sprawie C-744/24.

Sąd Najwyższy praktycznie w całości przyjął wykładnię przedstawioną przez Trybunał. W szczególności zaakceptował tezę, że ani całkowita kwota kredytu, ani kwota wypłacona konsumentowi nie obejmuje prowizji, odsetek ani innych kosztów kredytu. W konsekwencji niedopuszczalne jest naliczanie oprocentowania od prowizji lub innych elementów całkowitego kosztu kredytu.

SN podkreślił również niezwykle istotny fragment uzasadnienia TSUE, zgodnie z którym nie ma żadnego znaczenia techniczny sposób rozliczenia prowizji. Bez znaczenia pozostaje więc, czy prowizja została najpierw przelana na rachunek kredytobiorcy, a następnie pobrana przez bank, czy też została potrącona automatycznie. O kwalifikacji prawnej decyduje wyłącznie ekonomiczny charakter świadczenia jako kosztu kredytu konsumenckiego.

Jest to jedna z najistotniejszych konsekwencji wyroku TSUE. Przez wiele lat banki argumentowały bowiem, że skoro prowizja została formalnie wypłacona konsumentowi, mogła stanowić część kapitału oprocentowanego. Zarówno TSUE, jak i Sąd Najwyższy jednoznacznie odrzuciły tę argumentację.

Niedopuszczalność naliczania odsetek od prowizji

Na podstawie wykładni prawa unijnego SN sformułował jednoznaczny wniosek praktyczny: składniki kosztów kredytu nie mogą stanowić podstawy naliczania kolejnych kosztów. Oznacza to zakaz naliczania odsetek od prowizji, opłat przygotowawczych czy innych kosztów kredytu.

Sąd stwierdził wprost, że praktyka polegająca na naliczaniu odsetek od prowizji jest sprzeczna zarówno z ustawą o kredycie konsumenckim, jak i z dyrektywą 2008/48. To stwierdzenie będzie miało ogromne znaczenie dla licznych postępowań dotyczących kredytów konsumenckich zawieranych w poprzednich latach.

Wymogi dotyczące przejrzystości informacji o kosztach kredytów

Drugim ważnym elementem wyroku jest rozwinięcie obowiązków informacyjnych wynikających z art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Sąd Najwyższy uznał, że postanowienia umowy pozwalające bankowi jednostronnie zmieniać opłaty i prowizje muszą być oparte na obiektywnych, weryfikowalnych kryteriach. Jeżeli konsument nie jest w stanie samodzielnie ocenić, kiedy i w jakim zakresie bank może zmienić wysokość opłat, obowiązek informacyjny nie został wykonany prawidłowo.

Równie istotne jest stanowisko dotyczące harmonogramu spłat. Zdaniem SN nie wystarcza wskazanie jedynie części kapitałowej i odsetkowej rat. Harmonogram powinien umożliwiać konsumentowi identyfikację wszystkich kosztów kredytu konsumenckiego, w tym prowizji. Ukrywanie prowizji w części kapitałowej rat prowadzi bowiem do naruszenia funkcji informacyjnej umowy.

Rozliczenie po odstąpieniu od umowy kredytu według Sądu Najwyższego

Sąd odniósł się również do obowiązków związanych z informowaniem o prawie odstąpienia od umowy. W ocenie SN umowa kredytu powinna uwzględniać oba momenty rozpoczęcia biegu terminu do odstąpienia przewidziane w dyrektywie 2008/48 i ustawie o kredycie konsumenckim. Ponadto w przypadku odstąpienia od umowy konsument zwraca wyłącznie środki rzeczywiście udostępnione, natomiast odsetki mogą być naliczane jedynie od tej kwoty. Nie ma podstaw prawnych do naliczania odsetek od prowizji czy innych kosztów kredytu finansowanych przez bank.

Co wyrok SN II CSKP 89/26 oznacza dla kredytobiorców i banków?

Wyrok II CSKP 89/26 należy postrzegać jako pierwsze kompleksowe orzeczenie Sądu Najwyższego implementujące skutki wyroku TSUE C-744/24 do polskiego porządku prawnego. W praktyce oznacza on odejście od wcześniejszych rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów powszechnych dotyczących możliwości oprocentowania skredytowanej prowizji.

Sąd Najwyższy nie ograniczył się do prostego powołania orzeczenia TSUE, lecz zbudował na jego podstawie spójny model wykładni ustawy o kredycie konsumenckim. Wyrok jednoznacznie wskazuje, że:

• koszty kredytu nigdy nie mogą zostać utożsamione z kapitałem,

• odsetki mogą być naliczane wyłącznie od środków faktycznie oddanych do dyspozycji konsumenta,

• obowiązki informacyjne należy interpretować ściśle, z uwzględnieniem ochronnego celu dyrektywy 2008/48,

• już pojedyncze naruszenie obowiązków określonych w art. 30 ustawy może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

W konsekwencji wyrok ten znacząco wzmacnia pozycję konsumentów dochodzących roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego oraz wyznacza kierunek, którym powinno podążać dalsze orzecznictwo sądów powszechnych.

Spłacasz lub spłaciłeś już kredyt gotówkowy? Skorzystaj z bezpłatnej analizy umowy.

Autor: adwokat Wojciech Zięba, Redakcja: Aleksandra Szlacheta-Woźniczak

FAQ – sankcja kredytu darmowego a odsetki od prowizji