Karuzela VAT i wyłudzenie VAT – odpowiedzialność karna i karna skarbowa

Karuzela VAT i wyłudzenie VAT mogą prowadzić do poważnych konsekwencji podatkowych, karnych i karnych skarbowych. Odpowiedzialność może wynikać m.in. z art. 56 i 76 KKS oraz art. 271a i 277a KK. W najpoważniejszych przypadkach dotyczących fałszywych faktur kara może sięgać nawet 25 lat pozbawienia wolności.

Problem dotyczy nie tylko osób organizujących oszustwo. Ryzyko może pojawić się również po stronie przedsiębiorcy, którego firma znalazła się w łańcuchu transakcji związanych z nadużyciem VAT. Dlatego tak istotne są należyta staranność VAT, prawidłowa weryfikacja kontrahentów i dokumentowanie przeprowadzonych czynności.

Na czym polega karuzela VAT?

Karuzela VAT to mechanizm oszustwa podatkowego wykorzystujący łańcuch transakcji, często pomiędzy podmiotami z różnych państw Unii Europejskiej. Jego celem jest uzyskanie nienależnej korzyści podatkowej, np. poprzez wykreowanie podatku naliczonego i uzyskanie jego zwrotu.

W typowym schemacie może występować znikający podatnik, który nie odprowadza należnego VAT, bufory, czyli podmioty pośredniczące w łańcuchu, oraz broker, który dokonuje transakcji pozwalającej na wystąpienie o zwrot podatku.

Nie każda firma znajdująca się w takim łańcuchu ma jednak świadomość oszustwa. Dlatego w konkretnej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie wiedzy, zamiaru oraz działań podejmowanych przez przedsiębiorcę.

Wyłudzenie VAT – art. 56 i 76 KKS

Art. 56 KKS dotyczy m.in. podania nieprawdy lub zatajenia prawdy w deklaracji podatkowej, jeżeli prowadzi to do narażenia podatku na uszczuplenie. Z kolei art. 76 KKS odnosi się do narażenia organu na nienależny zwrot podatku, w tym VAT.

W zależności od okoliczności czyn może być zagrożony grzywną, karą pozbawienia wolności albo obiema karami łącznie. Wysokość sankcji zależy m.in. od wartości uszczuplenia lub narażonego zwrotu oraz kwalifikacji prawnej czynu.

Odpowiedzialność karna skarbowa dotyczyć może nie tylko właściciela firmy. W określonych sytuacjach odpowiadać może osoba, która zajmuje się jej sprawami gospodarczymi lub finansowymi, np. członek zarządu albo osoba odpowiedzialna za rozliczenia podatkowe.

Art. 271a i 277a KK – fałszywe faktury

Szczególnie poważne konsekwencje przewidują przepisy dotyczące fałszywych faktur. Art. 271a KK penalizuje wystawienie lub użycie faktury poświadczającej nieprawdę w zakresie okoliczności mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej.

Podstawowe zagrożenie wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Przy wyższych wartościach lub w przypadku uczynienia z procederu stałego źródła dochodu zagrożenie wzrasta do 3-20 lat pozbawienia wolności.

Najsurowszą sankcję przewiduje art. 277a KK. W najpoważniejszych przypadkach dotyczących faktur o wartości przekraczającej ustawowy próg kara wynosi od 5 do 25 lat pozbawienia wolności.

Nieświadomy udział w karuzeli VAT – czy grozi więzienie?

Samo znalezienie się w łańcuchu transakcji związanych z oszustwem VAT nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Konieczne jest wykazanie znamion konkretnego przestępstwa oraz wymaganej strony podmiotowej.

Inaczej wygląda kwestia odpowiedzialności podatkowej. Organ podatkowy może zakwestionować prawo do odliczenia VAT, jeżeli ustali, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż transakcja wiąże się z oszustwem podatkowym. Dlatego brak świadomości oszustwa nie zawsze eliminuje konsekwencje podatkowe.

Należyta staranność VAT – jak zabezpieczyć firmę?

Przedsiębiorca powinien posiadać procedury dotyczące należytej staranności VAT i stosować je w praktyce. Weryfikacja kontrahenta może obejmować m.in. sprawdzenie jego statusu VAT, danych w KRS lub CEIDG, numeru VAT UE w systemie VIES, rachunku bankowego oraz rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności.

Istotne jest również reagowanie na nietypowe okoliczności: znacząco zaniżoną cenę, nietypowe warunki płatności, brak zaplecza gospodarczego kontrahenta czy niejasny sposób transportu towaru.

Sama weryfikacja to jednak nie wszystko. Należy ją udokumentować. W razie kontroli podatnik powinien móc wykazać, kiedy i w jaki sposób sprawdził kontrahenta oraz jakie informacje uzyskał.

Co zrobić, gdy zainteresuje się Tobą KAS lub prokuratura?

Jeżeli przedsiębiorca otrzymał wezwanie, został objęty kontrolą, wszczęto wobec niego postępowanie karne skarbowe albo jego kontrahent został powiązany z karuzelą VAT, warto niezwłocznie przeanalizować dokumentację.

Szczególne znaczenie mogą mieć:

• faktury, umowy i dokumenty księgowe;
• korespondencja z kontrahentami;
• dokumenty transportowe i potwierdzenia płatności;
• dowody weryfikacji kontrahentów i dokumentacja należytej staranności.

Nie należy automatycznie utożsamiać postępowania podatkowego z odpowiedzialnością karną. Są to odrębne postępowania, wymagające indywidualnej analizy.

Karuzela VAT – podsumowanie

Karuzela VAT może prowadzić zarówno do konsekwencji podatkowych, jak i odpowiedzialności karnej oraz karnej skarbowej. Dlatego przedsiębiorcy powinni nie tylko weryfikować kontrahentów, ale również odpowiednio dokumentować swoje działania.

Jeżeli firma otrzymała wezwanie od KAS lub prokuratury, pojawił się problem z fakturami albo przedsiębiorca został powiązany z podejrzanym łańcuchem transakcji, warto przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień skonsultować sprawę z adwokatem lub radcą prawnym.

Autor: adwokat Aleksandra Naróg Redakcja: Aleksandra Szlacheta-Woźniczak