Alimenty na żonę lub męża – czy można uzyskać dożywotnie alimenty na byłego małżonka?

Tak, w polskim prawie możliwe są dożywotnie alimenty na byłego małżonka, ale tylko w ściśle określonych sytuacjach. To zależy przede wszystkim od tego, w jaki sposób sąd w wyroku rozwodowym ustalił winę oraz jaka jest sytuacja życiowa i finansowa stron po rozwodzie. Alimenty na żonę lub męża nie są automatyczne i każdorazowo wymagają oceny sądu.

Kiedy były małżonek może żądać dożywotnich alimentów?

Dożywotnie alimenty na byłego małżonka są możliwe wyłącznie wtedy, gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a drugi wskutek rozwodu znalazł się w gorszej sytuacji materialnej. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny nie jest ograniczony czasowo i może trwać do końca życia uprawnionego, chyba że ponownie zawrze nowe małżeństwo.

Czy małżonek niewinny zawsze dostanie alimenty?

Nie, alimenty nie przysługują automatycznie, nawet małżonkowi niewinnemu.

Samo orzeczenie wyłącznej winy jednego z małżonków nie oznacza jeszcze, że drugi uzyska prawo do alimentów. Aby sąd je zasądził, konieczne jest wykazanie, że w wyniku rozwodu doszło do realnego pogorszenia sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Sąd nie opiera się na emocjach ani poczuciu krzywdy. Kluczowe znaczenie ma porównanie poziomu życia sprzed i po rozwodzie oraz ustalenie, czy rozpad małżeństwa faktycznie spowodował spadek standardu życia. Dopiero wtedy możliwe jest nałożenie obowiązku alimentacyjnego na małżonka uznanego za wyłącznie winnego.

Czy alimenty na małżonka bez orzeczenia winy są możliwe?

Tak, ale tylko w ściśle określonych, ograniczonych przypadkach.

Jeżeli rozwód nastąpił bez orzekania o winie albo z winy obu stron, alimenty na byłego małżonka mogą zostać zasądzone wyłącznie wtedy, gdy znajduje się on w niedostatku. Oznacza to sytuację, w której dana osoba nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Co istotne, w takich przypadkach obowiązek alimentacyjny nie jest bezterminowy. Zasadniczo wygasa on po 5 latach od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Tylko w wyjątkowych sytuacjach, na przykład przy poważnej chorobie lub trwałej niezdolności do pracy, sąd może zdecydować o jego przedłużeniu.

Czy alimenty na żonę, która nie pracuje, należą się automatycznie?

Nie, brak zatrudnienia sam w sobie nie daje prawa do alimentów.

Sąd każdorazowo analizuje przyczyny niepodejmowania pracy. Istotne jest, czy brak aktywności zawodowej wynika z obiektywnych przeszkód, takich jak stan zdrowia, wiek, konieczność stałej opieki nad dziećmi lub inne niezależne okoliczności.

Jeżeli jednak osoba uprawniona ma realne możliwości podjęcia pracy, a mimo to pozostaje bierna zawodowo, alimenty nie będą traktowane jako substytut dochodu. Ich celem jest pomoc w sytuacjach rzeczywistej potrzeby, a nie trwałe utrzymywanie byłego małżonka, który mógłby samodzielnie się utrzymać.

Od czego zależy wysokość alimentów na byłego małżonka?

Sąd bierze pod uwagę dwie podstawowe kwestie. Z jednej strony analizowane są usprawiedliwione potrzeby uprawnionego, a z drugiej – możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Znaczenie ma dotychczasowy poziom życia stron, długość małżeństwa, wiek, stan zdrowia oraz realne szanse na poprawę sytuacji finansowej. Alimenty na żonę/męża nie mogą prowadzić do nadmiernego obciążenia jednej strony kosztem drugiej.

Jak uchylić się od płacenia alimentów na byłego małżonka?

Jest to możliwe, ale tylko wtedy, gdy wystąpią określone w przepisach przesłanki wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.

Obowiązek płacenia alimentów na byłego małżonka nie ma zawsze charakteru dożywotniego. Może on ulec wygaśnięciu albo zostać uchylony przez sąd, jeżeli nastąpiła istotna zmiana okoliczności, na których opierało się wcześniejsze orzeczenie.

W szczególności obowiązek alimentacyjny wygasa, gdy:

• uprawniony zawrze ponowne małżeństwo – w takiej sytuacji były małżonek traci prawo do dalszych świadczeń alimentacyjnych,

• poprawi się sytuacja materialna osoby uprawnionej, na przykład poprzez podjęcie pracy, uzyskanie stałego dochodu lub nabycie majątku pozwalającego na samodzielne utrzymanie,

• nastąpi istotne pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego, które sprawia, że dalsze płacenie alimentów byłoby nadmiernym obciążeniem.

Każda z tych okoliczności wymaga jednak wykazania przed sądem. Sam fakt zmiany sytuacji życiowej nie wystarczy – konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku i udowodnienie, że alimenty nie są już uzasadnione ani sprawiedliwe w aktualnych realiach.

Jak złożyć pozew o obniżenie lub wygaśnięcie alimentów na byłego małżonka?

Należy wykazać zmianę okoliczności. Pozew składa się do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionego. W uzasadnieniu trzeba podać, co dokładnie się zmieniło od czasu wydania poprzedniego orzeczenia – np. wzrost dochodów byłego małżonka, podjęcie przez niego pracy, przejście na emeryturę lub pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego. Bez wykazania tej zmiany sąd nie zmieni wcześniejszego rozstrzygnięcia.

Czy alimenty na byłego małżonka mogą być zmienione w przyszłości?

Tak – to bardzo ważna zasada. Jeżeli zmieni się sytuacja którejkolwiek ze stron, możliwe jest żądanie podwyższenia, obniżenia albo całkowitego uchylenia alimentów. Dotyczy to zarówno alimentów czasowych, jak i tych bezterminowych. Obowiązek alimentacyjny nie jest ustalany raz na zawsze i za każdym razem  podlega ocenie w świetle aktualnych realiów.

Jeśli Twoja sytuacja życiowa lub finansowa uległa zmianie, zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami, którzy przeanalizują Twoją sprawę i wskażą możliwe rozwiązania.

Autor: adwokat Justyna Semeniuk, Redakcja: Aleksandra Szlacheta

FAQ – rozwód bez orzekania o winie