Właściciele nieruchomości, przez które przebiegają linie energetyczne, gazociągi lub inne urządzenia przesyłowe, często zastanawiają się, czy mogą domagać się zapłaty za wieloletnie korzystanie z ich gruntu. Szczególne znaczenie ma w takich sprawach przedawnienie roszczeń służebność przesyłu, ponieważ upływ czasu może ograniczyć możliwość dochodzenia wynagrodzenia za wcześniejsze okresy. Nie oznacza to jednak, że obecność urządzeń przesyłowych na działce przez wiele lat automatycznie pozbawia właściciela możliwości podjęcia działań. Konieczne jest przede wszystkim ustalenie charakteru roszczenia oraz historii prawnej nieruchomości i urządzeń.
Ile lat wstecz można dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości?
W przypadku roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości zasadnicze znaczenie mają przepisy dotyczące przedawnienia. Co do zasady termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi obecnie 6 lat, przy czym dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej ustawodawca przewiduje termin 3 lat. W sprawach dotyczących urządzeń przesyłowych konieczne jest zatem ustalenie, jaki charakter ma konkretne roszczenie i jakie przepisy mają do niego zastosowanie. Istotny jest również moment, w którym poszczególne należności stały się wymagalne. Wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości bez odpowiedniego tytułu prawnego może dotyczyć kolejnych okresów korzystania z gruntu, dlatego przedawnienie poszczególnych należności należy analizować z uwzględnieniem ich wymagalności. Nie można więc przyjąć w każdej sprawie jednej, automatycznej zasady określającej liczbę lat, za które właściciel otrzyma wynagrodzenie. Znaczenie mogą mieć także wcześniejsze wezwania do zapłaty, czynności podejmowane przed sądem oraz inne zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia.
Czy roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu również ulega przedawnieniu?
Nie każde roszczenie związane z urządzeniami przesyłowymi należy oceniać w taki sam sposób. Służebność przesyłu jest instytucją, która pozwala prawnie uregulować korzystanie przez przedsiębiorcę z cudzej nieruchomości w związku z posadowionymi na niej urządzeniami przesyłowymi.
Roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu ma inny charakter niż żądanie zapłaty za wcześniejsze bezumowne korzystanie z gruntu. Właściciel może dążyć do uregulowania sytuacji prawnej nieruchomości na przyszłość, podczas gdy wynagrodzenie za bezumowne korzystanie odnosi się do wcześniejszego okresu, w którym przedsiębiorstwo korzystało z nieruchomości bez odpowiedniej podstawy prawnej. Trzeba więc oddzielić od siebie kilka kwestii: przedawnienie roszczeń służebność przesyłu, możliwość ustanowienia służebności oraz ewentualne zasiedzenie służebności przesyłu. Są to odrębne zagadnienia prawne i nie powinny być utożsamiane wyłącznie dlatego, że dotyczą tych samych urządzeń.
Czy wieloletnie korzystanie z działki przez przedsiębiorstwo przesyłowe może pozbawić właściciela roszczeń?
Sam fakt, że urządzenia przesyłowe znajdują się na nieruchomości od kilkunastu czy kilkudziesięciu lat, nie daje jeszcze pełnej odpowiedzi na pytanie o możliwość dochodzenia roszczeń. W każdej sprawie należy ustalić, czy przedsiębiorstwo posiadało tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, a także czy nie doszło do zasiedzenia służebności przesyłu. Znaczenie mogą mieć między innymi dawne decyzje administracyjne, umowy zawierane z poprzednimi właścicielami, dokumentacja dotycząca budowy sieci, księgi wieczyste oraz dokumenty potwierdzające przebieg i modernizację infrastruktury. Ważne jest również rozróżnienie przedawnienia roszczeń służebność przesyłu od zasiedzenia. Przedawnienie dotyczy możliwości skutecznego dochodzenia określonego roszczenia po upływie ustawowego terminu. Zasiedzenie natomiast może prowadzić do nabycia określonego prawa wskutek jego długotrwałego wykonywania przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisach.
W przypadku starej infrastruktury przesyłowej nie należy ograniczać analizy wyłącznie do pytania, ile lat można dochodzić wynagrodzenia. Konieczne jest również sprawdzenie, w jaki sposób przedsiębiorstwo korzystało z nieruchomości i czy posiadało ku temu podstawę prawną.
Potrzebujesz pomoc profesjonalnej kancelarii prawnej?
Przedawnienie roszczeń służebność przesyłu związanych z korzystaniem z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe wymaga analizy konkretnego rodzaju roszczenia, jego wymagalności oraz historii prawnej nieruchomości. Inaczej należy oceniać wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, a inaczej kwestie dotyczące ustanowienia służebności przesyłu. W sprawach dotyczących starej infrastruktury dodatkowo istotne może być zbadanie zarzutu zasiedzenia. Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Behrendt i Wspólnicy Adwokaci i Radcy Prawni z siedzibą w Gdańsku. Analiza dokumentów i historii nieruchomości pozwala określić, jakie roszczenia mogą przysługiwać właścicielowi oraz jakie znaczenie dla sprawy ma upływ czasu.
Autor: r.pr. Barbara Urwentowicz – Krogulec Redakcja: Aleksandra Szlacheta-Woźniczak
FAQ – przedawnienie roszczeń za służebność
Ile lat wstecz można żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działki?
Okres, za który można dochodzić wynagrodzenia za służebność przesyłu, zależy od rodzaju roszczenia, jego wymagalności oraz okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie mają również przepisy obowiązujące w okresie, którego dotyczy roszczenie.
Czy roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu się przedawnia?
Roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu należy odróżnić od roszczenia o zapłatę za wcześniejsze bezumowne korzystanie z nieruchomości. Są to odrębne roszczenia, dlatego podlegają odrębnej ocenie prawnej.
Czy można żądać pieniędzy za słupy energetyczne stojące na działce od wielu lat?
Tak, sam fakt wieloletniego istnienia urządzeń przesyłowych nie przesądza jeszcze o braku możliwości dochodzenia roszczeń. Trzeba jednak sprawdzić, czy przedsiębiorstwo miało tytuł prawny do korzystania z nieruchomości oraz czy nie doszło do zasiedzenia.
Czy przedawnienie roszczeń można przerwać?
Bieg przedawnienia może zostać przerwany w przypadkach przewidzianych przez przepisy prawa cywilnego, m.in. przez określone czynności przed sądem lub innym właściwym organem. Ocena skutków konkretnej czynności wymaga sprawdzenia jej charakteru i daty dokonania.
Jak sprawdzić, czy roszczenie za urządzenia przesyłowe nie jest przedawnione?
W pierwszej kolejności warto ustalić historię nieruchomości i urządzeń, sprawdzić księgę wieczystą, zgromadzić dokumenty dotyczące infrastruktury oraz korespondencję z przedsiębiorstwem przesyłowym. Następnie można ocenić przedawnienie roszczeń, ewentualne przerwanie jego biegu oraz kwestię zasiedzenia.
